این اپیزود، حاصل یک جوشش غیرمترقبه است. در وقتی خارج از آنچه با هم قرار داشتیم و در موضوعی غیر از آنچه باهم قرار داشتیم. آری آری، اپیزود بیست و یکم انسانک، بی قراری ِمحض است. حادثه‌ای در هفدهم مهرماه رخ داد و در حاشیه آن یک جمله به زبان قهرمان ِداستان آمد و آن یک جمله کوتاه، جرقه‌ای شد برای انبوهی از ناگفتنی‌ها و گفتنی‌ها

اپیزود بیست و یکم مستقل است و محتوای آن وابسته به مباحث طرح شده در اپیزودهای قبلی نیست. تحفه ناقابلی، تقدیم به پیشگاه متعالی هنر.

محور اصلی گفتگو در این اپیزود در باب مقایسه «هنر» و «سیاست» است. از این دو جهان متفاوت و غیرقابل جمع گفته‌ام.

 

هنر از سیاست برتر است

آنچنان که شنیدید، جمله‌ای از زبان همایون شجریان، بهانه شد برای تامل در نسبت میان هنر و سیاست. صحبت‌ها در هفت بند به این شرح بود:

هنر از سیاست برتر است

جولین یانگ فیلسوف امریکایی است که اکنون قریب به هشتاد سال سن دارد و در کتاب فلسفه هنر هایدگر، به بررسی هنر از نگاه هایدگر پرداخته

بند اول: با ذکر مثالی از اروین پانوفسکی، به نقل از کتاب فلسفه هنر هایدگر به قلم جولین یانگ، به تعریف هنر پرداختیم. چکیده آنکه نگاه هنری یعنی مواجهه با پدیده‌ها بدون غرض شخصی. اگر هنوز پادکست را گوش ندادید، موکدا پیشنهاد می‌کنم، مثال جالب پانوفسکی در خصوص تماشای درخت از نگاه نجارانه را بشنوید.

بند دوم: صحبت کوتاهی داشتیم در خصوص نگاه سیاستمدارانه به هستی و گفتیم که سیاست، مهارت مصادره اراده دیگران به نفع غرض خود است به نحوی که دیگران در مسیر اغراض ما قدم بردارند. این معنا از سیاست محدود به حاکمیت‌های سیاسی نیست اما بارزترین مصداق آن، همان چیزی است که ما در قامت مقامات سیاسی می‌بینیم

بند سوم: قیاس کردیم که چرا هنر از سیاست برتر است. هنرمند برخلاف سیاستمند، قصد تفوق و برتری بر پدیده‌های پیرامونی را ندارد بلکه خودش را به هنر می‌سپارد تا شنوای راز و رمزی باشد که از کشف حجاب امر هنری بر او ظاهر خواهد شد.

بند چهارم: اما در بند چهارم به یک تبصره جدی رسیدیم. آیا همه آنچه که ما امروزه به عنوان هنر می‌شناسیم، همین هنر متعالی است؟ آیا شاهد نیستیم که از صنعتگر و عشوه‌گر و عوام و سیاستمدار، همه برای رسیدن به اغراض خود از هنر استفاده می‌کنند؟ پس توضیح مختصری دادیم تا تأمل مفصلی داشته باشیم بر اینکه ما از اصالت هنر صحبت کردیم حال آنکه آثار هنری که پیرامون ماست طیفی دارد که بعضا به این اصالت خیلی نزدیک یا گاه خیلی دور خواهد بود.

بند پنجم: این بند به گمانم جدی‌ترین نکته‌ای بود که در اپیزود بیست و یکم انسانک مورد بحث قرار گرفت. هنر چه ضرورتی دارد؟ از میان انبوه مواردی که قابل طرح بود من به سه نکته اکتفا کردم

  • اول – هنر ما را به جهان رمزگو و رازآلود مأنوس می‌کند
  • دوم – هنر قابلیت عبور از عادت‌ها را خواهد آموخت
  • سوم – هنر، بالاخص در مصادیق پیشینی و سنتی، بسیار آمیخته با آهستگی است

بند ششم: تذکر بسیار مهم آن است که آیا هنر، به آن جهت که فاقد غرض است باید فاقد معنا باشد؟ آیا هنرمند به آن جهت که غرضمند نیست غیرمسئول است؟ آیا از هنر اصیل انتظار داریم که در نقش مخدر، ما را به حقیقت بی‌اعتنا کند؟ آن‌طور که جهان را اگر آب برد مهم نیست فقط «گیتار را با خودت نبر»؟

حاشا و کلا! آنچنان که در اپیزود هم صحبت کردیم، هنرمند بی‌معنا و بی‌مسئولیت نیست اما در آنچه که بیان می‌کند منفعت‌طلبی ندارد. جهان ِ مطلوب هنرمند آنی نیست که خودش بر مسندعالی نشسته باشد برخلاف یک سیاستمدار که در جامعه آرمانی‌اش، خود صاحب شأن و مقام است. در واقع عبارت «غرض» در این اپیزود متضمن «منفعت‌طلبی» است.

بند هفتم: و سرانجام بحث اینکه حالا ما چه باید بکنیم؟ در این بند پایانی به ضرورت خودپروری در راستای هنراندیشی صحبت داشتیم. چونان همیشه غرض از این گفتگوها، صرف گفتن برای گفتن نیست بلکه نیاز داریم که راهی به عمل بگشاییم.

 

موسیقی اپیزود بیست و یکم

موسیقی منتشر شده در این اپیزود، جملگی به هنرمندی استاد فقید، جناب آقای محمدرضا شجریان بود. سه موسیقی مرغ سحر، جام تهی و زبان آتش در جای جای کلام استفاده شده است. این سه موسیقی را می‌توانید بشنوید:

مرغ سحر
جام تهی
زبان آتش

 

6 پاسخ
  1. شکوفه
    شکوفه گفته:

    درود بر شما
    ممنون
    خیلی دوست داشتم محتوای این اپیزود
    البته
    اولین بار بود از شما کلامی گوش می کردم

    لذت بردم

    یادگرفتم

    همون قلقلکی که خواستید در من ایجاد شد😉 (جستجوگری)

    کلام شما برام دلنشین بود

    پایدار و خوب و سبز بمونید

    🌱💜😊

    پاسخ
  2. شکوفه
    شکوفه گفته:

    آقا حسام

    چطور میشه هنر ارزشی/حکومتی/دولتی (یا هر عنوان دیگه ای که اسمش من نمی دونم) پدید میاد؟

    مگه نگفتید هنر ذاتا غرضمندانه نیست.
    آیا آثار این چنینی را نباید در زمره ی آثار هنری بدونیم؟ اونوقت ممکن بحث سلیقه ای بدونِ هنر پیش بیاد…

    در جهانی که حتی هنر هم از گزند سیاسیون سیاه! در امان نیست،نگهداشته هنرِ بدون غرض کار سختیه…

    پاسخ
  3. Abbas Mardani
    Abbas Mardani گفته:

    در راستای مواجهه با پدیده ها به دور از غرض شخصی که در این اپیزود مطرح شد مخصوصا برای والدین و تربیت صحیح تر فرزندان مطالعه کتاب باغبان و نجار اثر آلیسون گوپنیک پیشنهاد میشود

    پاسخ
  4. فروغ
    فروغ گفته:

    اولین بار صداتونو میشنوم بواسطه دوستم، باعث افتخارم بود و واقعا لدت برم انگار که جلا داده باشم بسی گرد و عبار رو از روی ذهنم

    پاسخ
  5. فیروزه
    فیروزه گفته:

    سلام و عرض ادب
    بسیار خرسندم از آشنایی با انسانک.
    شکر که انسانهایی مثل شما هستند.لذت بردم از شنیدن انسانک.
    بینهایت سپاسگزارم

    پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *